Türkiye'nin İklim Değişikliği Başkanlığı, 7552 sayılı İklim Kanunu kapsamındaki Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi'nin (TR ETS) pilot uygulama dönemine ilişkin Usul ve Esaslar'ı 1 Ekim 2026'da, 30 Eylül 2026 tarihli ve 18626 sayılı Olur ile yayımladı. 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TR ETS Yönetmeliği ile Karbon Piyasası Kurulu'nun 15 Ocak 2026 tarihli KPK/2026/1 toplantısında alınan kararları işleten bu düzenleme, 2026-2027 pilot döneminin bağlayıcı işleyiş kurallarını belirliyor.
Belirlenen emisyon eşiğinin üzerindeki Türk elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre işletmelerinin 2026 sistem yılında faaliyet seviyesi emisyon raporlama ve doğrulama yükümlülüklerini yerine getirmesi, 2027 sistem yılı emisyonları için başlayacak ilk tahsisat tesliminden önce alt tesislerini ve kıyas değerine dayalı ücretsiz tahsisatlarını belirlemesi gerekiyor; aksi halde TR ETS Yönetmeliği ve 7552 sayılı İklim Kanunu kapsamında yaptırımlarla karşılaşırlar. 2026 sistem yılında yalnızca raporlama yükümlülükleri geçerli olacak; tahsisat teslim yükümlülüğü ise ilk kez 2027 emisyonları için başlayacak.
Pilot usul ve esasları TR ETS çerçevesine ne katıyor
Usul ve Esaslar, TR ETS pilotunun ilk işletim kural setidir ve İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından 1 Ekim 2026'da duyurulmuştur. TR ETS Yönetmeliği 27 Ağustos 2026'da (Resmî Gazete 33353) yürürlüğe girerek sistemin hukuki çerçevesini kurdu; Usul ve Esaslar ile bunu veren 18626 sayılı Olur, pilotun nasıl işleyeceğini dolduruyor. Metin; kapsamı, süreyi ve işleyiş mekaniklerini belirleyen dört teknik yapı taşını düzenliyor: alt tesislerin belirlenmesi, kıyas değerlerinin hesaplanması, ücretsiz tahsisatların belirlenmesi ve faaliyet seviyesi emisyon raporlama ile doğrulama.
Pilot dönem, 2026 ve 2027 sistem yılı sera gazı emisyonlarını kapsıyor. TR ETS, AB ETS'nin mutlak tavan modelinden farklı olarak yoğunluk tabanlı tavan ve kıyas değerine dayalı ücretsiz tahsisat kullanıyor; ilk tam uygulama dönemi 2028-2035 arasında işleyecek. Türkiye bir AB üyesi değil ve TR ETS bir AB ETS uzantısı değil; ancak Türkiye'den AB'ye ihracat yapan işletmeler, AB ithalatçıları üzerinden AB Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM) kapsamında ayrıca tabi olmaya devam ediyor.
TR ETS pilotu kimi kapsıyor
Beş sektördeki tesisler kapsamda: elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre. Karbon Piyasası Kurulu'nun yılda 50.000 ton CO2'nin üzerine çıkarak belirlediği emisyon eşiğinin üzerindeki işletmeler katılmak zorunda. Kapsam, Türkiye içindeki piyasa maruziyetini izliyor: eşiği aşan bu beş sektördeki yerli üreticiler ve sanayi emisyon kaynakları, Türkiye'ye ihracat yapanlar veya eşiğin altında kalan üst kimyasal tedarikçileri değil.
Kapsamdaki işletmeler neyi, ne zaman yapmalı
Pilot, yükümlülükleri iki sistem yılına bölüyor. 2026 sistem yılında işletmeler yalnızca raporlama yükümlülüklerini taşır: faaliyet seviyesi emisyon raporlama ve üçüncü taraf doğrulama. 2027 sistem yılında ise tahsisat teslim yükümlülüğü ilk kez başlıyor. Teslimden önce işletmeler, her tesisin ödemeden kaç tahsisat alacağını belirleyen alt tesislerini ve kıyas değerine dayalı ücretsiz tahsisatlarını saptamalı.
| Adım | Tarih | Anlamı |
|---|---|---|
| Karbon Piyasası Kurulu kararları (KPK/2026/1) | 15 Ocak 2026 | Pilot kapsamı ve tasarımı kabul edildi |
| TR ETS Yönetmeliği yürürlükte | 27 Ağustos 2026 (RG 33353) | Sistemin hukuki çerçevesi kuruldu |
| Pilot Usul ve Esasları (Olur 18626) | 30 Eylül 2026 | İşletim kuralları yayımlandı |
| 2026 sistem yılı | Yalnızca raporlama | Faaliyet seviyesi raporlama ve doğrulama |
| 2027 sistem yılı | İlk tahsisat teslimi | Teslim yükümlülüğü başlıyor |
İşletmeler yükümlülüklerini yerine getirmezse ne olur
Raporlama ve tahsisat teslim yükümlülüklerine uymama, TR ETS Yönetmeliği (Resmî Gazete 33353) ve 7552 sayılı İklim Kanunu kapsamında yaptırımları tetikliyor. İklim Kanunu, ETS'nin ve net sıfır yol haritasının dayanak kanunudur; Yönetmelik ise raporlama ve teslim yükümlülüklerinin kaçırılması için yaptırım rejimini belirliyor. Sürekli, ülke bazında izleme, böyle bir kuralı ticari basına ulaşmadan, yayımlandığı an ortaya çıkarır.
Kapsamdaki beş sektördeki işletmeler, emisyonlarının 50.000 tCO2/yıl eşiğini aşıp aşmadığını doğrulamalı, tesislerini Usul ve Esaslar'ın tanımladığı alt tesis kategorilerine eşlemeli ve 2026 sistem yılı raporlama dönemi için faaliyet seviyesi ölçüm, raporlama ve doğrulama süreçlerini kurmalı. Uyum ve karbon yönetimi ekipleri, ücretsiz tahsisat kıyas değerlerini ve 2027 teslim mekaniklerini, destekleyici kılavuzlar geldikçe takip etmeli.
